Có một nghịch lý mà hầu hết người sáng lập đều đi qua, dù làm ở ngành nào và ở thị trường nào. Người ra những quyết định quan trọng nhất của công ty lại thường nắm ít thông tin nhất để quyết. Không ai trong công ty hiểu khách hàng, hiểu sản phẩm và hiểu những giới hạn nguồn lực rõ hơn họ. Nhưng cũng không ai phải sống chung với nhiều điều mơ hồ đến vậy.
Trong nhiều cuộc trao đổi với các nhà sáng lập, tôi nhận ra một mẫu hành vi lặp đi lặp lại. Khi đứng trước một quyết định khó, phản xạ tự nhiên của chúng ta là đi tìm thêm dữ liệu, thêm ý kiến, thêm một vòng xác nhận nữa, với hi vọng rằng tới một lúc nào đó mọi thứ sẽ rõ ràng và quyết định sẽ tự hiện ra. Nhưng dữ liệu ở giai đoạn sớm hiếm khi đủ, và thời gian chờ để có dữ liệu lại chính là thứ đắt nhất mà startup đang bỏ phí.
"Ra quyết định khi thiếu thông tin" là một năng lực cốt lõi của một founder, có thể rèn luyện được và có phương pháp rõ ràng.
Hai loại quyết định và hai tốc độ khác nhau
Một phân loại hữu ích mà tôi cho rằng bất kỳ nhà sáng lập nào cũng nên nằm lòng: quyết định đảo ngược được và quyết định không đảo ngược được.
Nhóm đảo ngược được bao gồm những việc như điều chỉnh giá, thử một kênh phân phối mới, thay đổi cách họp, thử một tính năng mới. Nếu sai, chi phí sửa thấp và sửa được nhanh. Những việc này nên được quyết càng sớm càng tốt, kể cả khi cảm giác chưa thật sự thoải mái.
Nhóm không đảo ngược được là những việc như phân chia cổ phần, tuyển người vào vị trí chủ chốt, ký hợp đồng nhiều năm, chọn kiến trúc nền tảng hay cam kết với một khách hàng lớn. Vẫn có thể sửa, nhưng cái giá phải trả là tiền, thời gian và niềm tin của những người liên quan.
Theo quan sát của tôi, sai lầm phổ biến nhất của nhà sáng lập là làm ngược hai nhóm việc này lại với nhau. Họ dành rất nhiều thời gian cho những việc nhỏ vì muốn chắc chắn, rồi lại quyết những việc lớn trong một buổi tối muộn, sau khi đã kiệt sức. Một câu hỏi đơn giản giúp phân loại: nếu việc này sai, mất bao lâu để đưa mọi thứ về trạng thái cũ? Câu trả lời cho biết nên dành cho nó bao nhiêu thời gian.
Ngưỡng thông tin: quyết ở 70%, không chờ tới 90%
Trong một lá thư gửi cổ đông của Amazon, Jeff Bezos có chia sẻ rằng phần lớn quyết định nên được đưa ra khi đã có khoảng 70% thông tin mà mình mong muốn. Chờ cho tới khi có 90% là quá chậm, bởi thời gian chờ đó đã làm mất đi chính cơ hội mà quyết định đang hướng tới.
Cần đọc ngưỡng này cho thật đúng. Nó áp dụng cho nhóm việc đảo ngược được, nơi sai thì sửa. Với những việc không đảo ngược, ngưỡng cần cao hơn, và phần thông tin còn thiếu nên đến từ người từng trải qua việc tương tự: một cố vấn, một nhà đầu tư, hay một người đã từng tuyển và chia tay vài chục nhân sự. Đây là loại dữ liệu rẻ nhất mà một nhà sáng lập ở giai đoạn sớm có thể mua, và cũng là loại dữ liệu bị bỏ qua nhiều nhất.
Kết quả tốt không chứng minh quyết định đúng
Đây là chỗ dễ tự lừa mình nhất trong toàn bộ câu chuyện này. Một quyết định được cân nhắc tử tế vẫn có thể cho ra kết quả tệ, và một quyết định cẩu thả vẫn có thể gặp may. Nếu đánh giá quyết định chỉ bằng kết quả, nhà sáng lập sẽ học sai hai lần: giữ lại cách làm dở vì lần đó trúng, và bỏ đi cách làm đúng vì lần đó xui.
Netflix năm 2011 là một ví dụ công khai. Công ty tách mảng cho thuê DVD thành một dịch vụ riêng mang tên Qwikster, mất hàng trăm nghìn thuê bao, rồi rút lại chỉ sau vài tuần. Quyết định đó sai, nhưng cách phản ứng lại đúng, vì đây là việc đảo ngược được nên rút càng sớm càng đỡ thiệt. Bài học nằm ở tốc độ sửa, chứ không nằm ở việc tránh mọi sai lầm.
Ở chiều ngược lại, Instagram khởi đầu là một ứng dụng check-in tên Burbn, Slack ra đời từ một game không thành công, Notion phải làm lại từ đầu sau khi phiên bản 1.0 không được đón nhận. Nhìn lại thì đó là những quyết định hay, nhưng ở thời điểm ra quyết định, dữ liệu chưa hề nói như vậy. Đó là một tín hiệu yếu, và người trong cuộc phải đọc kỹ mới thấy nó có thật.
Bốn cách làm việc khi dữ liệu chưa đủ
- Thứ nhất, tách rõ dữ kiện và phán đoán. Dữ kiện là những gì kiểm chứng được. Phán đoán là những gì đang được tin. Trộn lẫn hai thứ này là cách nhanh nhất để tự thuyết phục chính mình.
- Thứ hai, viết ra tiêu chí đảo chiều trước khi quyết: dấu hiệu nào xuất hiện thì dừng lại hoặc đổi hướng. Viết trước để sau đó không phải thương lượng lại với chính mình.
- Thứ ba, thực hiện pre-mortem, tức là giả định rằng nửa năm nữa việc này đã thất bại, rồi kể ra những lý do có thể dẫn tới thất bại đó. Cách này giúp lộ ra những giả định yếu mà trong lúc hào hứng không ai muốn nói thành lời.
- Thứ tư, chỉ định một người phản biện thật. Nhiệm vụ của người đó là tìm chỗ sai, chứ không phải góp ý cho vui. Một người được giao việc rõ ràng sẽ nói được nhiều hơn cả một cuộc họp.
Cái giá của việc quyết chậm
Trong khi nhà sáng lập còn đang cân nhắc, đội ngũ vẫn phải chờ, cơ hội vẫn trôi qua, và đối thủ vẫn đang đi trước. Tệ hơn cả, cả công ty dần quen với trạng thái lơ lửng, và trạng thái đó trở thành văn hoá mặc định.
Nhiều startup không thất bại vì quyết sai, mà vì không dám quyết. Chi phí của việc không quyết là có thật, chỉ có điều nó không xuất hiện trên bảng chi phí.
Rèn luyện bằng cách ghi lại và xem lại
Cách thực dụng nhất để năng lực này tốt lên theo thời gian là duy trì một cuốn nhật ký quyết định. Với mỗi quyết định quan trọng, ghi lại ngày, nội dung, lý do, mức độ tự tin, và điều gì sẽ khiến quyết định đó được xem lại. Sau vài tháng, khi đọc lại, nhà sáng lập sẽ thấy mình sai theo những mẫu lặp lại: hay đánh giá thấp thời gian bán hàng, hay tin vào phản hồi của những người đã quen, hay quyết vội khi áp lực tiền.
Nhận ra được mẫu sai của mình thì sẽ bớt sai, dù không thể hết sai. Một thói quen nhỏ đi kèm: những quyết định lớn nên được ngủ qua một đêm. Không phải để thay đổi quyết định, mà để tách quyết định ra khỏi cảm xúc của buổi họp.
Lời kết
Dữ liệu giúp chúng ta quyết nhanh hơn, chứ không giúp quyết chắc hơn. Vì vậy, việc của người sáng lập không phải là chờ cho hết mơ hồ, mà là xây dựng một cách quyết đủ tốt để đi tiếp trong khi mơ hồ vẫn còn.
Hi vọng những chia sẻ này có thể mang lại vài gợi ý hữu ích cho các nhà sáng lập đang trên hành trình xây dựng doanh nghiệp của mình nhé.
Tài liệu tham khảo
- Amazon, thư gửi cổ đông 2016: https://www.aboutamazon.com/news/company-news/2016-letter-to-shareholders
- Paul Graham, Default Alive or Default Dead?: http://www.paulgraham.com/aord.html
- Harvard Business Review, The Hidden Traps in Decision Making: https://hbr.org/2006/01/the-hidden-traps-in-decision-making
- Wikipedia, Qwikster: https://en.wikipedia.org/wiki/Qwikster
- Nobel Prize 2002, Daniel Kahneman: https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2002/kahneman/facts/
Bình luận
Đang tải bình luận…