Rootly là phần mềm gia phả. Khẩu hiệu của nó là "gia phả sống lâu hơn phần mềm viết ra nó" — và tôi muốn kể vì sao câu đó không phải chữ nghĩa quảng cáo, mà là một ràng buộc kỹ thuật ép ra bốn quyết định đi ngược lẽ thường của SaaS.
Chuyện bắt đầu từ một câu hỏi khó chịu: nếu ba năm nữa tôi hết tiền và đóng cửa, chuyện gì xảy ra với quyển gia phả của một dòng họ đã chép vào đây?
Với hầu hết SaaS, câu trả lời là "khách mất dữ liệu, nhưng thôi, họ xuất file trước khi đóng". Với gia phả thì không ổn. Đây là thứ người ta chép trong ba mươi năm, có tên các cụ đã khuất, có ngày giỗ, có chuyện kể mà người cuối cùng nhớ được vừa mất năm ngoái. Nó không giống một bảng tính CRM.
Nên tôi quyết định: thiết kế sản phẩm như thể công ty chắc chắn sẽ chết.
### 1. Xuất dữ liệu ở mọi gói, kể cả gói miễn phí
GEDCOM là chuẩn gia phả quốc tế, mọi phần mềm gia phả đều đọc được. Rootly cho xuất GEDCOM ở mọi gói — kể cả gói 0 đồng.
Thông thường người ta để tính năng xuất ở gói cao nhất, vì nó là cái khoá giữ chân. Tôi để ở gói thấp nhất vì logic ngược lại: nếu khách biết họ đi được bất cứ lúc nào, họ không cần phải đi.
### 2. Hết hạn thì chuyển chỉ-đọc, không bao giờ khoá
Cây vượt hạn mức hay hết hạn sẽ chuyển sang chỉ-đọc: xem được, in được, xuất GEDCOM được, chỉ không thêm sửa được nữa.
Không khoá, không xoá, không "dữ liệu của bạn sẽ bị xoá sau 30 ngày". Lấy dữ liệu về người đã khuất làm con tin để đòi tiền là việc tôi không làm, và tôi viết điều đó thẳng vào ghi chú trong schema để người sau đọc code cũng biết đó là quyết định có chủ đích, không phải quên.
### 3. Tự gửi bản sao lưu về email khách
Định kỳ, hệ thống tự đóng gói gia phả và gửi về hộp thư của chủ cây. Khách không phải nhớ bấm nút xuất.
Tức là tôi chủ động đẩy dữ liệu ra khỏi tay mình, đều đặn, không cần ai yêu cầu. Nếu một ngày máy chủ tôi bốc hơi, họ vẫn còn bản mới nhất nằm trong hộp thư.
### Thế thì giữ chân khách bằng gì?
Bằng việc nó đáng dùng. Gói trả tiền bán dung lượng và hạn mức nhân khẩu, không bán quyền được giữ dữ liệu của chính mình. Một dòng họ nghìn người cần 10 GB ảnh tư liệu sẽ trả tiền vì họ cần 10 GB, không phải vì sợ mất phả.
Chuyện này cũng định hình cách tính tiền: thu theo CÂY chứ không theo đầu người. Trong mọi dòng họ, một người làm 95% việc, còn lại vào xem. Thu theo đầu người là đánh thuế đúng thứ mình muốn khuyến khích — mời được càng đông càng tốt.
Tôi chưa biết cách này có đúng về lâu dài không. Mới một khách trả tiền, chưa đủ để kết luận gì.
Nên hỏi thật: ai ở đây đã thử bỏ cái khoá giữ chân ra khỏi sản phẩm của mình chưa, và chuyện gì xảy ra sau đó? Tôi đang lo mình nhầm lẫn giữa một nguyên tắc đúng và một quyết định kinh doanh dở.
